သိပ္ပံပညာသည် ပထဝီနိုင်ငံရေးပြိုင်ဆိုင်မှု၊ ကိုယ်ကျိုးစီးပွားနှင့် နည်းပညာနှင့် အရင်းအမြစ်အားသာချက်များအတွက် ရုန်းကန်မှုများကြောင့် ပိုမိုပုံသွင်းခံနေရသည်။ ၎င်းသည် လူ့အဖွဲ့အစည်းများကို ဝန်ဆောင်မှုပေးရန်နှင့် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာစိန်ခေါ်မှုများကို ဖြေရှင်းရန် သိပ္ပံပညာ၏စွမ်းရည်ကို ယိုယွင်းစေနေပြီး တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ၎င်း၏နိုင်ငံရေးနှင့် မဟာဗျူဟာနှင့် အထူးအကျိုးစီးပွားများအပေါ် လက်အောက်ခံမှုကို ပိုမိုပြင်းထန်စေသည်။
သိပ္ပံပညာသည် ဤဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုများ၏ ထိခိုက်နစ်နာမှုတစ်ခုဖြစ်သလို ပဋိပက္ခများနှင့် တင်းမာမှုများကို ပိုမိုဆိုးရွားစေသည့် အင်အားစုတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ အဓိကနည်းပညာများ (စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ လက်နက်ပြိုင်ဆိုင်မှုများ အပါအဝင်) အပေါ် လက်ရှိယှဉ်ပြိုင်မှုသည် သိပ္ပံပညာဗဟုသုတအသုံးပြုမှု၏ မွေးရာပါ နှစ်ထပ်သဘောသဘာဝကို မီးမောင်းထိုးပြနေသည်။ ဤအခြေအနေတွင်၊ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အများပြည်သူအကျိုးပြု အရင်းအမြစ်တစ်ခုအဖြစ် သိပ္ပံပညာ၏ ယုံကြည်စိတ်ချရသော အခန်းကဏ္ဍ၊ လူတိုင်းအတွက် အကျိုးရှိစေပြီး ပွင့်လင်းစွာ ဝင်ရောက်အသုံးပြုနိုင်သည့် မျှဝေသုံးစွဲနိုင်သော အရင်းအမြစ်တစ်ခုအနေဖြင့် မဟာဗျူဟာမြောက် ယှဉ်ပြိုင်မှုနှင့် ပထဝီနိုင်ငံရေး ပြိုကွဲမှုများကြောင့် ပိုမိုတိုက်စားခံရနိုင်ခြေရှိသည်။
နိုင်ငံရေးနှင့် အယူဝါဒဆိုင်ရာ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုများသည် သုတေသနအစီအစဉ်များနှင့် ရလဒ်များကို ပိုမိုပုံဖော်လာသည်နှင့်အမျှ မူဝါဒချမှတ်ရာတွင် သိပ္ပံနည်းကျအထောက်အထားများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ပုံပျက်လာပါသည်။ သိပ္ပံနည်းကျစနစ်များ၏ နိုင်ငံရေးဆန်မှုနှင့် အစိတ်စိတ်အမွှာမွှာကွဲထွက်မှု တိုးပွားလာခြင်းသည် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုနှင့် အချက်အလက်မျှဝေခြင်းကို တဖြည်းဖြည်း ကန့်သတ်နေပြီး သိပ္ပံနည်းကျဗဟုသုတများကို ရယူသုံးစွဲနိုင်မှုမှာ မညီမျှဖြစ်လာပါသည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင်၊ ပထဝီနိုင်ငံရေးနှင့် ကိုယ်ကျိုးစီးပွားများကို ဦးစားပေးခြင်းသည် သိပ္ပံနည်းကျ သီးခြားရပ်တည်မှုယဉ်ကျေးမှုများကို မြှင့်တင်ပေးပြီး သုတေသီများ၏ လွတ်လပ်စွာနှင့် အချို့သောအခြေအနေများတွင် တာဝန်သိစွာ သုတေသနပြုလုပ်နိုင်စွမ်းကို ယိုယွင်းပျက်စီးစေပါသည်။[2]
မည်သည့်သိပ္ပံနည်းကျစနစ်မှ ပြည်တွင်း သို့မဟုတ် ပြည်ပဖိအားများကို ခံနိုင်ရည်မရှိပါ။ သိပ္ပံပညာကို မည်သို့လုပ်ဆောင်ပြီး မျှဝေမည်ဆိုသည့် ကန့်သတ်ချက်များသည် ပျက်စီးလွယ်သော သို့မဟုတ် ပဋိပက္ခဒဏ်ခံရသော အခြေအနေများတွင်သာ ကန့်သတ်ထားခြင်းမဟုတ်ဘဲ ဒေသအားလုံးနှင့် သိပ္ပံစွမ်းရည်အဆင့်အားလုံးတွင် ထင်ရှားပါသည်။ မကြာသေးမီက ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုများက နိုင်ငံရေးဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုသည် ယခင်က ထိုကဲ့သို့သောဖိအားများမှ ကင်းလွတ်နေသည်ဟု ယူဆထားသော သုတေသနစနစ်များကို ယခုအခါ ထိခိုက်စေကြောင်း ပြသနေပါသည်။ ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းရှိ ပညာရေးလွတ်လပ်ခွင့်နှင့်ပတ်သက်သည့် ကန့်သတ်ချက်များ တိုးပွားလာခြင်း၊ ၎င်းတွင် အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့် အားနည်းလာခြင်း အပါအဝင် အဖွဲ့အစည်း၏ နယ်နိမိတ်များကို ဖြတ်ကျော်ပြောဆိုနိုင်စွမ်းအပေါ် အသွင်ပြောင်းခြိမ်းခြောက်မှုတစ်ခုကို ညွှန်ပြနေပါသည်။ ကြာရှည်သော ပဋိပက္ခများသည် အမျိုးသားသုတေသန အခြေခံအဆောက်အအုံများကို မတည်မငြိမ်ဖြစ်စေပြီး ပါရမီရှင်ဆုံးရှုံးမှု၏ ရှည်လျားသော လုပ်ငန်းစဉ်ကို ပံ့ပိုးပေးနေပါသည်။[3] သိပ္ပံပညာရှင်များ ရွှေ့ပြောင်းခံရခြင်းနှင့် ၎င်းတို့၏အလုပ်များ ဆုံးရှုံးခြင်းသည် ကျွန်ုပ်တို့၏ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ သုတေသနဂေဟစနစ် ရင်ဆိုင်နေရသော အကြီးမားဆုံးခြိမ်းခြောက်မှုများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး[4] [5] [6] အနောက်တိုင်းတစ်လွှားတွင် ပိုမိုများပြားလာပါသည်။ အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ဝန်ထမ်းများအပေါ် တိုက်ရိုက်တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အမျိုးသားသုတေသနစနစ်များ ယိုယွင်းပျက်စီးလာခြင်းသည် စစ်လက်နက်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ရှေ့ဆက်၍ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ချိတ်ဆက်ထားသော သိပ္ပံအသိုင်းအဝိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် ကျွန်ုပ်တို့သည် ပိုမိုထိရောက်သော ကာကွယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်ထူထောင်ရေး ယန္တရားများကို တည်ဆောက်ရမည်။[7]
ကျွန်ုပ်တို့၏ လူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ အရေးအကြီးဆုံး စိန်ခေါ်မှုများဖြစ်သည့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှု၊ ပတ်ဝန်းကျင် ယိုယွင်းပျက်စီးမှု၊ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး ခြိမ်းခြောက်မှုများ၊ နည်းပညာဆိုင်ရာ နှောင့်ယှက်မှုများနှင့် ပဋိပက္ခများသည် ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရေးဆိုင်ရာ မျှဝေထားသော မဟာဗျူဟာမှ အကျိုးကျေးဇူးများ ရရှိမည်ဖြစ်သည်။ ဤကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုများအပေါ် တုံ့ပြန်မှုများသည် လွတ်လပ်သော၊ ပွင့်လင်းမြင်သာပြီး နိုင်ငံတကာတွင် ရရှိနိုင်သော သိပ္ပံဆိုင်ရာ အသိပညာနှင့် မျှဝေထားသော နားလည်မှုပေါ်တွင် မူတည်ပါသည်။ အပိုင်းပိုင်းကွဲနေသော သို့မဟုတ် ကန့်သတ်ထားသော သိပ္ပံစနစ်များသည် ဤလိုအပ်ချက်များကို ဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်ခြင်းမရှိသောကြောင့် အမျိုးသားနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ နယ်နိမိတ်များကို ကျော်လွန်၍ စီမံခန့်ခွဲမှုနှင့် ပြဿနာဖြေရှင်းခြင်းဆိုင်ရာ ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ အမြင်သည် မရှိမဖြစ် လိုအပ်ပါသည်။ သိပ္ပံပညာရှင်များသည် သိပ္ပံပညာတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခွင့်နှင့် အကျိုးကျေးဇူးရရှိခွင့်ကို လူတိုင်း အသိအမှတ်ပြုရန်၊ ကာကွယ်ရန်နှင့် ထိန်းသိမ်းရန် အတူတကွ လုပ်ဆောင်ရမည်။[8]
ဤအခွင့်အရေးသည် သိပ္ပံပညာရပ်ဆိုင်ရာ အသိပညာများကို တာဝန်သိစွာ ရယူသုံးစွဲခွင့်နှင့် ပံ့ပိုးကူညီခွင့်အတွက် လူတိုင်းအတွက် အခွင့်အရေးနှင့် ထိုကဲ့သို့သော အခြေအနေများကို ဖြစ်ပေါ်စေရန် နိုင်ငံများမှ ထမ်းဆောင်ရမည့် တာဝန်ဝတ္တရားများကို အတည်ပြုခြင်းဖြင့် အထက်တွင် တင်ပြထားသော စိန်ခေါ်မှုများကို နားလည်ပြီး ဖြေရှင်းရန်အတွက် မူနှင့် လက်တွေ့ကျသော မူဘောင်တစ်ခုကို ပံ့ပိုးပေးပါသည်။ ၎င်းသည် သိပ္ပံပညာရပ်ဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းကို အမျိုးသားအဆင့်နှင့် နိုင်ငံတကာအဆင့် နှစ်မျိုးလုံးတွင် ရေရှည်တည်တံ့ခိုင်မြဲမှု၊ တန်းတူညီမျှမှုနှင့် ကောင်းကျိုးချမ်းသာရေး ရည်မှန်းချက်များနှင့် ချိတ်ဆက်ပေးသည်။ (အရပ်ဘက်) သိပ္ပံဆိုင်ရာ အခြေခံအဆောက်အအုံနှင့် ဝန်ထမ်းများကို အနည်းဆုံးတော့ တရားဝင်ပစ်မှတ်များအဖြစ် မဟုတ်ဘဲ ကာကွယ်ခံရသူများအဖြစ် ဆက်ဆံသင့်ကြောင်း အလေးပေးပြောကြားခြင်းဖြင့် တိုက်ခိုက်မှုများအပြီး သိပ္ပံပညာရပ်ဆိုင်ရာ စွမ်းရည် ပြန်လည်ထူထောင်ရေးသည် အမျိုးသား၊ ဒေသဆိုင်ရာနှင့် နိုင်ငံတကာ ကောင်းကျိုးချမ်းသာနှင့် စီးပွားရေးတည်ငြိမ်မှုအတွက် မရှိမဖြစ်လိုအပ်ကြောင်း အသိအမှတ်ပြုပါသည်။
သိပ္ပံပညာတွင် ပါဝင်ခွင့်နှင့် အကျိုးကျေးဇူးများ ရရှိခွင့်ကို အပြည့်အဝ ကျင့်သုံးနိုင်သည့်နှင့် သိပ္ပံပညာသည် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အများပြည်သူအကျိုးပြုလုပ်ငန်းတစ်ခုအဖြစ် လုပ်ဆောင်နိုင်သည့် အခြေအနေများကို ကာကွယ်ရန်အတွက် ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်မှုများ အရေးတကြီး လိုအပ်ပါသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ-
ဤဦးစားပေးများတွင် သိပ္ပံနည်းကျအထောက်အထားများကို ဘက်ပေါင်းစုံဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်မှုတွင် စနစ်တကျထည့်သွင်းထားကြောင်း သေချာစေခြင်း ပါဝင်သည်။[11] ဆုံးဖြတ်ချက်များသည် နယ်စပ်ဖြတ်ကျော်အကျိုးဆက်များရှိသည့် အပြန်အလှန်မှီခိုနေရသောကမ္ဘာတွင်၊ လွတ်လပ်သော၊ တာဝန်ယူမှုရှိသော၊ ပွင့်လင်းပြီး နိုင်ငံတကာနှင့်ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သော သိပ္ပံပညာကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ခြင်းသည် အချုပ်အခြာအာဏာကို တာဝန်ယူမှုရှိရှိကျင့်သုံးရန်အတွက် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာဘုံများကို တိုးတက်စေရန်နှင့် ကာကွယ်ရန်အတွက် အရေးကြီးသော သိပ္ပံပညာဆိုင်ရာအသိပညာသည် ကျဉ်းမြောင်းသောအမျိုးသားအကျိုးစီးပွားများကို လက်အောက်ခံမဖြစ်သင့်ပါ။
သိပ္ပံပညာသည် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုလုပ်ငန်းနှင့် စစ်မှန်သော ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုအဖြစ် လုပ်ဆောင်သည့်အခါ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာဘုံများ၏ အုပ်ချုပ်မှုအပါအဝင် ၎င်း၏ အကြီးမားဆုံးတန်ဖိုးကို ပေးစွမ်းသည်၊ ၎င်းသည် အသိပညာ၊ ဆန်းသစ်တီထွင်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာပြဿနာများကို ဖြေရှင်းရန် ကူညီပေးသည့်အခါ။[12] တစ်ချိန်တည်းမှာပင်၊ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ သိပ္ပံစနစ်သည် ပွင့်လင်းမြင်သာမှု၊ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုနှင့် သိပ္ပံနည်းကျလွတ်လပ်မှုဆိုင်ရာ မူများကို မစွန့်လွှတ်ဘဲ ပထဝီနိုင်ငံရေးယှဉ်ပြိုင်မှု၏ လက်တွေ့အခြေအနေများနှင့် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် လုပ်ဆောင်ရမည်။
[1] အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သိပ္ပံကောင်စီ (ISC)။ သိပ္ပံပညာသည် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အများသူငှာကောင်းအဖြစ်၂၀၂၁။ နှင့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သိပ္ပံကောင်စီ (ISC)။ သိပ္ပံပညာတွင် လွတ်လပ်မှုနှင့် တာဝန်ယူမှုဆိုင်ရာ ခေတ်ပြိုင်ရှုထောင့်များ။ 2021 ။ https://council.science/our-work/freedom-and-responsibility-in-science/
[2] အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သိပ္ပံကောင်စီ (ISC)။ သိပ္ပံတွင် လွတ်လပ်မှုနှင့် တာဝန်ယူမှုဆိုင်ရာ အခြေခံမူများ။ 2022 ။ https://council.science/freedom-and-responsibility-in-science/
[3] အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သိပ္ပံကောင်စီ (ISC)။ အန္တရာယ်ရှိသောနှင့် ရွှေ့ပြောင်းခံရသော ပါလက်စတိုင်းသိပ္ပံပညာရှင်များကို ထောက်ပံ့ခြင်း။ 2024 ။ https://council.science/news/supporting-at-risk-and-displaced-palestinian-scientists/
[4] အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သိပ္ပံကောင်စီ (ISC)။ ပဋိပက္ခကြောင့် ဆုံးရှုံးသွားသော သိပ္ပံပညာဆိုင်ရာ အသိပညာဘလော့ဂ်၊ ၂၀၂၁။ https://www.bbc.com/storyworks/unlocking-science/the-scientific-knowledge-being-lost-to-conflict
[5] အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သိပ္ပံကောင်စီ (ISC)။ အန္တရာယ်ရှိသောနှင့် ရွှေ့ပြောင်းခံရသော ပါလက်စတိုင်းသိပ္ပံပညာရှင်များကို ထောက်ပံ့ခြင်း။ 2024 ။ https://council.science/news/supporting-at-risk-and-displaced-palestinian-scientists/
[6] အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သိပ္ပံကောင်စီ (ISC)။ ဆူဒန်နိုင်ငံအပေါ် ကြေညာချက်။ 2023 ။ https://council.science/blog/statement-sudan/
[7] အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သိပ္ပံကောင်စီ (ISC)။ အကျပ်အတည်းကာလများတွင် သိပ္ပံပညာကို ကာကွယ်ခြင်း- ကျွန်ုပ်တို့ မည်သို့ တုံ့ပြန်ခြင်းကို ရပ်တန့်ပြီး ပိုမိုတက်ကြွစွာ လုပ်ဆောင်နိုင်မည်နည်း။ 2023 ။ https://council.science/publications/protecting-science-in-times-of-crisis/
[8] အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သိပ္ပံကောင်စီ (ISC)။ သိပ္ပံပညာတွင် ပါဝင်ခွင့်နှင့် အကျိုးကျေးဇူးရရှိခွင့်- ISC ၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်။ 2024 ။ https://council.science/our-work/right-to-science/
[9] အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သိပ္ပံကောင်စီ (ISC)။ သိပ္ပံတွင် လွတ်လပ်မှုနှင့် တာဝန်ယူမှုဆိုင်ရာ အခြေခံမူများ။ 2022 ။
[10] အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သိပ္ပံကောင်စီ (ISC)။ အကျပ်အတည်းကာလတွင် သိပ္ပံပညာကို ကာကွယ်ခြင်း။၂၀၂၁။ နှင့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သိပ္ပံကောင်စီ (ISC)။ အကျပ်အတည်းကာလ၏သိပ္ပံ ပရောဂျက်အရင်းအမြစ်များ။
[11] အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သိပ္ပံကောင်စီ (ISC)။ သိပ္ပံပညာသည် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အများသူငှာကောင်းအဖြစ်။ 2021 ။ https://council.science/publications/science-as-a-global-public-good/
အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာသိပ္ပံကောင်စီ (ISC)။ ဘက်ပေါင်းစုံဝါဒနှင့် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာအန္တရာယ်များဆိုင်ရာ ထုတ်ပြန်ချက်များ။
[12] အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သိပ္ပံကောင်စီ (ISC)။ နိုင်ငံတကာ သိပ္ပံနည်းကျ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု- အရေးကြီးသော်လည်း အားနည်းနေပါသည်။ ကြေညာချက်၊ ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇွန်လ။ https://council.science/statements/international-scientific-collaboration-vital-yet-vulnerable/
ပုံရိပ် အရင်းအမြစ်ဒေတာဘေ့စ် on Unsplash.
အကျပ်အတည်းကာလများတွင် သိပ္ပံပညာအကြောင်း ပိုမိုဖတ်ရှုပါ 
သိပ္ပံမှပါဝင်ခွင့်နှင့် အကျိုးကျေးဇူးများအကြောင်း နောက်ထပ်ဖတ်ပါ။ 
အဆိုပြုလွှာများအတွက် ဖိတ်ခေါ်ခြင်းအကြောင်း ပိုမိုဖတ်ရှုပါ- သုတေသန အတိုင်ပင်ခံ | နောက်ဆုံးရက်- စက်တင်ဘာလ ၂၇ ရက် လက်တင်အမေရိကနှင့် ကာရစ်ဘီယံတွင် သိပ္ပံနှင့် အုပ်ချုပ်မှုကို ပေါင်းကူးခြင်းအကြောင်း ပိုမိုဖတ်ရှုပါ။ 
Midterm Membership Meeting ခရီးသွားလာရေး အထောက်အပံ့ အခွင့်အလမ်းများအကြောင်း ပိုမိုဖတ်ရှုပါ 